İhracatta Türkiye’nin Payı Azalıyor, İran Avantaj Sağlıyor
Türkiye’nin İran’a yaptığı ihracatta Türk taşımacıların payı düşerken, İranlı araçların pazar payı hızla artıyor.
Aysel YÜCEL
[email protected]
Türkiye ve İran arasındaki karayolu taşımacılığı, son dönemlerde ciddi bir krizle karşı karşıya. Türk taşımacılık firmaları, hem ihracat hem de ithalat pazarlarında paylarını kaybederken, sınır kapılarındaki uzun bekleme süreleri ve haksız rekabet uygulamaları ticareti durma noktasına getirmiş durumda. Bu sorunlar, Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) tarafından Türkiye’ye gelen İranlı ticaret ve lojistik temsilcileriyle yapılan bir toplantıda ele alındı. Türk nakliyecileri, yaşanan sıkıntıların çözümü için İran heyetine 12 maddelik acil bir çözüm planı sundu.
Toplantıya katılan İran heyetinde, İran Dışişleri Bakanlığı temsilcileri, İran Ticaret Müşaviri, İran Ticaret Odası üst düzey yöneticileri ve İran Taşımacılar Birliği (ITCAI) Başkanı yer aldı. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, 2026 yılının Ocak-Mayıs döneminde Türkiye’nin İran’a toplam ihracatı 813 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu ihracatın yüzde 90’ından fazlası karayolu ile yapılıyor. Ancak bu süreçte taşımacılıkta İran plakalı araçların payı giderek artıyor. İran plakalı araçlarla yapılan ihracat taşımaları, bu dönemde 22.775 TIR seferi olarak kaydedildi. İran’a yapılan ihracatın navlun bedeli ortalama 4.500 dolar seviyesinde hesaplandığında, bu durum Türkiye’nin ihracat gelirinin yaklaşık yüzde 13’ünün doğrudan hizmet ithalatına harcandığını gösteriyor.
İlk beş ayda karayolu ile İran’a yapılan toplam ihracat seferi yıllık yüzde 2 artışla 32.114’e ulaşırken, Türk plakalı araçların sefer sayısı yüzde 17 azaldı. Buna karşın İran plakalı araçların sefer sayısı yüzde 13 artış gösterdi ve bu durum İran TIR’larının toplam taşımalardaki pazar payını yüzde 71’e çıkardı. İran’dan Türkiye’ye yapılan ithalat taşımaları ise yıllık bazda yüzde 15 gerileyerek 41.879 sefer olarak gerçekleşti. Türk plakalı araçlarla yapılan ithalat taşımaları ise yüzde 48 gibi dramatik bir düşüşle 6.974 adette kaldı.
Toplantıda, özellikle yaz sıcaklarının etkili olduğu bu günlerde sınırda bekleme sürelerinin 28 güne kadar çıkmasının hem insani hem de ticari açıdan kabul edilemez olduğu vurgulandı. UND İkinci Başkanı Ergun Bilen, İran tarafından uygulanan ve Türk taşıtlarının sıra numarası almasını engelleyerek İran araçlarına haksız geçiş önceliği tanıyan sistemin derhal iptal edilmesini talep etti. Bu kural hayata geçirilene kadar yeni müzakerelerde somut bir adım atılmasının mümkün görünmediği ifade edildi.
UND, ikili taşımacılığın karşılıklı fayda ve adil rekabet ilkeleri çerçevesinde yürütülmesi için 12 başlıkta acil ve somut adımlar atılmasını talep ediyor. Bu başlıklar arasında Gürbulak sınır kapısındaki yavaşlamanın ana sebebi olan İran tarafının eksik güvenlik kontrollerinin giderilmesi, sınır kapısındaki antrepo ve yetkisiz kişilerin sınır operasyonlarına müdahalesinin engellenmesi, Türk araçlarına da geçiş önceliği tanınması gibi maddeler yer alıyor. Ayrıca, taşıma belgelerinin usulsüz değişikliklerle Türk ihracatına el konulmasının önlenmesi ve İran plakalı araçların aldığı yakıt miktarının Türk araçlarına da tanınması gibi talepler de bulunuyor.
