Trump’ın Tarifelerine Yüksek Mahkeme Engeli: 175 Milyar Dolar Belirsizliği

Yüksek Mahkeme, Trump’ın tarifelerini yasaya aykırı buldu. Bu durum, 175 milyar dolarlık gümrük vergisi belirsizliği yarattı.

ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın ‘acil durum’ tarifelerini yasaya aykırı bulmasıyla birlikte, bugüne kadar tahsil edilen gümrük vergileri ve ABD’nin diğer ülkelerle yaptığı ticaret anlaşmalarına dair belirsizlikler artmış durumda.

Mahkeme, Trump tarafından yürürlüğe konulan tarifelerin dayanağı olan Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nın (IEEPA), başkana tarife koyma yetkisi vermediğine karar verdi. Bu karar, 6’ya karşı 3 oyla alındı ve gümrük vergisi koyma yetkisinin yalnızca Kongre’ye ait olduğu vurgulandı.

Trump, geçen yıl IEEPA kapsamında ABD’nin neredeyse tüm ticaret ortaklarına karşılıklı gümrük vergileri uygulamış, özellikle Çin, Kanada ve Meksika’ya fentanil akışını gerekçe göstererek tarifeler getirmişti. Mahkeme, IEEPA’nın hükümet tarafından ‘Başkana sınırsız gümrük vergileri uygulama yetkisi veren bir yasa’ olarak yorumlandığını belirtti. Ancak, yasanın yarım asırlık tarihinde hiçbir başkanın bu kadar büyük ve kapsamlı tarifeler uygulamak için bu yasayı kullanmadığına dikkat çekti.

Kararda, ‘ithalatı düzenleme’ ifadesinin Kongre’nin ‘vergi koyma’ yetkisini kapsamadığı ve büyük ekonomik ve siyasi etkisi olan bir yetki devrinin muğlak bir dil ile yapılamayacağı ifade edildi. IEEPA’nın başkana soruşturma yapma, engelleme ve yasaklama gibi çeşitli konularda ithalatı düzenleme yetkisi verdiği, ancak bu uzun yetkiler listesinde gümrük vergilerine dair bir madde bulunmadığı belirtildi.

Toplanan Tarifelerin Geleceği Belirsiz

Mahkemenin bu kararı, Trump yönetiminin ticaret politikalarına hukuki bir engel koyarken, IEEPA kapsamında toplanan milyarlarca dolarlık gümrük vergisinin akıbeti ve ABD’nin dış ticaret taahhütleri konusunda büyük bir belirsizlik oluşturdu. Penn-Wharton Bütçe Modeli’ne göre, IEEPA kapsamında tahsil edilen ve geri ödenmesi gereken miktarın 175 milyar doları aşabileceği tahmin ediliyor.

Mahkeme, bugüne kadar toplanan gümrük vergilerinin iadesine dair somut bir yol haritası sunmazken, karara muhalefet eden Yüksek Mahkeme Yargıcı Brett Kavanaugh, ‘milyarlarca doların iadesinin’ ABD Hazinesi üzerinde önemli sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti. Kavanaugh, mahkemenin hükümetin ithalatçılardan topladığı bu parayı iade edip etmeyeceği ve eğer iade edilecekse nasıl yapılacağı konusunda bir açıklama yapmadığını, sürecin karmaşık olabileceğini belirtti.

Trump’tan Yanıt

Yüksek Mahkemenin kararının ardından bir basın toplantısı düzenleyen Trump, ‘İyi haber şu ki, bu korkunç kararda tüm mahkeme tarafından kabul edilen ve Kongre tarafından da tanınan, ABD Başkanı olarak benim kullanabileceğim IEEPA tarifelerinden bile daha güçlü yöntemler, uygulamalar, kanunlar ve yetkiler var.’ dedi. Trump, Yüksek Mahkeme kararının bir başkanın ticareti düzenleme ve gümrük vergileri uygulama yetkisini daha güçlü ve net hale getirdiğini savunarak, daha fazla gelir elde edeceklerini düşündüğünü ifade etti.

Kararda tarifelerin geri ödenmesine dair bir hüküm olmamasını eleştiren Trump, bu durumun gelecekte dava konusu olacağını belirtti. IEEPA tarifeleri kullanılarak müzakere edilen ticaret anlaşmalarına ilişkin ise Trump, ‘Birçoğu geçerli. Bazıları geçerli olmayacak ve diğer tarifelerle değiştirilecek.’ şeklinde konuştu.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, gümrük vergileri için alternatif yasal yetkilerin kullanılmasının 2026 yılında tarife gelirlerini ‘neredeyse hiç’ değiştirmeyeceğini belirtti. Bessent, Yüksek Mahkemenin tarifelere karşı bir karar vermediğini, sadece IEEPA’nın bunun için kullanılamayacağına dikkat çekti.

Yeni Küresel Tarife Uygulaması

Trump, basın toplantısında tüm ülkelere yönelik yüzde 10 oranında küresel gümrük vergisi getirilmesine ilişkin kararını da açıkladı. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, bu kararın 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesi uyarınca alındığı belirtildi. Bu kapsamda, ABD’ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle yüzde 10 oranında ithalat vergisi getirileceği ifade edildi. Ancak bazı ürünlerin geçici ithalat vergisine tabi olmayacağı, kritik mineraller, enerji ürünleri, bazı tarım ürünleri, ilaçlar, belirli elektronik ve otomotiv ürünleri ile havacılık ürünlerinin vergiden muaf tutulacağı kaydedildi.

Gelecek Süreç

Trump yönetiminin bundan sonraki süreçte, ulusal güvenliği gerekçe gösteren 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası’nın 232. maddesi, dış ülkelerin haksız ticaret uygulamalarına karşı yetki veren 1974 tarihli Ticaret Yasası’nın 301. maddesi veya dış ticaret açıklarını hedefleyen 122. madde gibi diğer federal yasaları kullanması bekleniyor. Ancak bu yasalar, IEEPA’nın aksine daha karmaşık bürokratik ve prosedürel adımlar gerektiriyor.

Yargıç Kavanaugh’un karşı oy gerekçesinde, Yüksek Mahkemenin Başkan’ın tarife uygulama yetkisini tamamen ortadan kaldırmadığı, sadece IEEPA kapsamında gümrük vergisi koyarak ‘yanlış yasal seçeneği işaretlediğine’ hükmettiği aktarılıyor. Ayrıca, Yüksek Mahkemenin kararı ithalatçıların ödedikleri vergilerin iadesini talep etmesi için yasal bir dayanak sağlıyor. İthalatçı firmaların mahkeme kararını emsal göstererek paralarının iadesi için toplu dava açmaları bekleniyor.

ABD basınında yer alan haberlere göre, ithalatçılar geri ödeme talep etmek üzere Uluslararası Ticaret Mahkemesine binden fazla dava başvurusunda bulundu ve yeni bir dava akımının başlaması bekleniyor. Bazı küçük ithalatçıların ise dava açmak için yasal masraflarını ödemek yerine potansiyel iadeden vazgeçebileceği ifade ediliyor.

ABD Ulusal Perakendeciler Birliği’nden (NRF) yapılan açıklamada, ABD’li ithalatçılara gümrük vergilerinin iadesi için alt mahkemenin sorunsuz bir süreç sağlaması talep edilirken, iadelerin ekonomiye ivme kazandıracağı kaydedildi. Uzmanlar, bu sürecin teknik olarak tam bir ‘kaosa’ dönüşebileceği uyarısında bulunurken, Gümrük ve Sınır Muhafaza (CBP) biriminin hangi ürün grubu için, hangi tarih aralığında, ne kadar iade yapacağı konusundaki yasal düzenlemelerin aylar, hatta yıllar sürebileceğini belirtiyor.

Ticaret Anlaşmalarının Geleceği

Trump yönetimi, birçok ülkeyle yürüttüğü ticaret diplomasisinde IEEPA tarifelerini bir ‘pazarlık kozu’ olarak kullanırken, Yüksek Mahkeme’nin kararı halihazırda imzalanmış veya müzakeresi süren trilyonlarca dolar değerindeki ticaret anlaşmalarının akıbeti için belirsizlik yaratıyor. Uzmanlar, ticaret ortaklarının artık ‘ABD Başkanı ile yapılan anlaşmaların yargıdan dönebilmesi’ riskini daha fazla göz önünde bulunduracağını ifade ediyor.

Yargıç Kavanaugh’un muhalefet şerhinde, ‘IEEPA tarifeleri, Çin’den Birleşik Krallık’a ve Japonya’ya kadar yabancı ülkelerle yapılan trilyonlarca dolarlık ticaret anlaşmalarını kolaylaştırdığı için Mahkeme’nin kararı çeşitli ticaret anlaşmalarına ilişkin belirsizlik yaratabilir.’ ifadesine yer verildi. Avrupa Birliği (AB) ve İngiltere hükümeti sözcüleri de kararın etkilerine dair daha fazla netlik kazanmak için ABD yönetimi ile temas halinde olacaklarını belirtti.

Yeni Belirsizlik Dalgası

Oxford Economics Küresel Başekonomisti Ryan Sweet, Yüksek Mahkeme’nin tarifelerle ilgili kararının etkin tarife oranını sert bir şekilde düşürdüğünü belirtti. Kısa vadede tarifelerin düşürülmesinin ekonomiye sağlayacağı desteğin, uzun süreli belirsizlik döneminde kısmen dengelenebileceğine işaret eden Sweet, yönetimin tarifeleri başka yollarla uygulaması durumunda tarife oranının mevcut seviyelere yakın seyredebileceğini aktardı.

Sweet, Yüksek Mahkeme’nin kararının geçen yıl yürürlüğe konulan karşılıklılık esasına dayalı ülke bazlı tarifelerin çoğunun dayanağını oluşturan acil durum ilanını geçersiz kıldığını belirterek, ‘Yüksek Mahkeme, yönetimin söz konusu tarife ilanı kapsamında halihazırda ödenmiş olan 130 milyar dolardan fazla gümrük vergisini iade etmesi gerekip gerekmediği konusunda bir karar vermedi, bu da muhtemelen uzun sürecek bir hukuk mücadelesine yol açacaktır.’ dedi.

Trump yönetiminin başvurduğu 122. Bölüm kapsamındaki yetkiye de değinen Sweet, bunun yönetim diğer ticaret yetkilerini kullanırken bir köprü görevi görebileceğini, soruşturmalar gerektirse de hukuken daha kalıcı olduğunu ifade etti. Sweet, ‘Yönetim, diğer yollarla genel tarife düzeyini yeniden oluşturabilse bile sektör ve ülke bazındaki etkiler çok farklı görünebilir, bu da işletmeler, yatırımcılar ve hanehalkları için bir başka ticaret politikası belirsizliği dalgası yaratacaktır. Bu belirsizlik, bu yıl büyümeyi olumsuz etkileyebilecek önemli bir risk oluşturuyor.’ şeklinde konuştu.

Riskler ve Gelecek

Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola, Yüksek Mahkeme kararının ardından toz bulutunun yatışmasının ardından yüzde 10’luk gümrük vergisinin belirsizliği azaltmaya yardımcı olabileceğini söyledi. Geri ödeme sürecinin ise gelecek aylarda yoğun bir şekilde dava konusu olacağına işaret eden Sonola, Yüksek Mahkeme kararının şirketlere ve tüketicilere paralarını geri talep etmek için net bir yasal dayanak sağladığını ifade etti. Sonola, kararın yüzde 10’un üzerinde gümrük vergisi oranları içeren ticaret anlaşmalarını riske attığını belirterek, gümrük vergileri yasa dışı kabul edildiğinde, 122. Madde’de izin verilen yüzde 10 oranından daha yüksek tarife uygulamaya devam etmek için yasal bir gerekçe kalmayacağını dile getirdi.

Küresel piyasaların şimdilik bunu önemsemeyebileceğini kaydeden Sonola, ‘Ancak bu durum, olayların nasıl gelişeceği konusunda daha net bir fikir edindikçe değişebilir. Aslında, bu karar şu anda yüzde 10’un üzerinde IEEPA gümrük vergisi oranlarıyla karşı karşıya olan birçok Asya ve Avrupa ülkesine fayda sağlayabilir.’ değerlendirmesinde bulundu.