Hürmüz Boğazı pazarlığında İran’dan 4-5 gün süre

Hürmüz Boğazı için ABD ile İran arasındaki görüşmelerde gerilim arttı. İran Washington’a 4-5 gün süre verirken Brent petrol 106 dolarda seyrediyor.

Petrol piyasasında son günlerde yaşanan sert dalgalanmanın odağında, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD ile İran arasında yürütülen görüşmeler bulunuyor. New York’taki temaslarda, boğazın açılması karşılığında ABD’nin İran’a yönelik ekonomik ve deniz ablukasında geri adım atmasını öngören seçenekler değerlendiriliyor.

İran yönetimi ise Washington’a kendi koşullarını karşılaması için 4-5 gün süre verdiğini açıkladı. Tahran’dan gelen bu mesaj, diplomatik çözüm beklentisi ile yeni bir gerilim ihtimali arasındaki hassas dengeyi koruyan petrol piyasasında fiyatların yüksek seviyelerde kalmasına yol açıyor.

Brent petrolde iki günde yüzde 7’yi aşan artış

Brent petrolün varil fiyatı, son iki işlem gününde yüzde 7’den fazla yükseldikten sonra 25 Eylül sabahında 106 dolar civarında işlem gördü. ABD tipi ham petrolün göstergesi WTI ise 94 dolar seviyesinde seyrediyor.

Piyasadaki hareketlilik, kalıcı bir diplomatik anlaşmanın henüz fiyatlara tam olarak yansımadığını gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nın açılabileceğine yönelik olumlu açıklamalar satışları artırırken, görüşmelerin tıkandığına ilişkin haberler arz endişelerini yeniden gündeme getiriyor. Brent petrolün perşembe günü 106,50 dolara kadar yükselmesi de bu kırılgan görünümün son işareti oldu.

İran Washington’a 4-5 gün süre tanıdı

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Mohsen Rezaei, ABD’nin Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nın açılması için sunduğu şartlara yanıt vermesi gereken sürenin 4-5 gün olduğunu bildirdi.

Rezaei’nin açıklamasına göre İran, ilk adımın ABD tarafından atılmasını istiyor. Tahran’ın taleplerinin bir bütün olarak uygulanması gerektiğini belirten İran tarafı, aksi durumda boğazın açılmayacağını ve müzakerelerin sürmeyebileceğini ifade ediyor. Sürenin dolmasının ardından hangi adımın atılacağı ise açıklanmadı.

Son açıklama, daha önce gündeme gelen ve Hürmüz Boğazı’nın yedi gün içinde yeniden açılmasını öngören daha esnek formüle kıyasla İran’ın müzakerelerdeki tutumunu sertleştirdiğine işaret ediyor.

Aşamalı çözüm seçeneği değerlendiriliyor

Görüşmelere yakın kaynaklara dayandırılan haberlerde ise tarafların krizi kademeli bir anlaşmayla çözmeyi değerlendirdiği belirtiliyor. Bu seçeneğe göre İran, ilk aşamada Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişi yeniden başlatacak; ABD de İran limanlarına yönelik ekonomik ve deniz ablukasını kaldırmaya başlayacak.

İran’ın dondurulmuş bazı varlıklarına yeniden erişim sağlaması da müzakere edilen başlıklar arasında yer alıyor. Ancak Tahran’ın son açıklaması, bu adımların birbirinden bağımsız şekilde uygulanmasına sıcak bakılmadığını gösteriyor. Bu nedenle taraflar boğazın açılması konusunda ortak bir hedefi tartışsa da uygulama sırası temel anlaşmazlık noktalarından biri olmayı sürdürüyor.

Hürmüz Boğazı petrol fiyatlarını neden etkiliyor?

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Normal koşullarda boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınıyor. Bu miktar, dünya genelindeki petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.

Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin boğazı devre dışı bırakabilecek boru hatları bulunsa da mevcut alternatif kapasite, normal dönemde Hürmüz üzerinden taşınan petrolün tamamını karşılamaya yetmiyor.

Bu nedenle boğazın yeniden tam kapasiteyle açılması, petrol fiyatlarındaki risk primini kısa sürede düşürebilir. Görüşmelerin sonuçsuz kalması ise arz güvenliğine ilişkin kaygıları artırarak fiyatları yeniden yukarı çekebilir.

Türkiye açısından enerji maliyeti riski sürüyor

Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmelerin Türkiye’ye en önemli yansıması enerji maliyetleri üzerinden gerçekleşiyor. Brent petrolün 100 doların üzerinde kalması, Türkiye’nin enerji ithalat faturasını artırabilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Ham petrol fiyatlarındaki yükseliş, rafineri ürünleri ile uluslararası akaryakıt fiyatlarına da yansıyabiliyor. Bununla birlikte Türkiye’de benzin ve motorin fiyatlarını yalnızca Brent petrol belirlemiyor; döviz kuru, Akdeniz ürün fiyatları ve vergi yapısı da fiyatlamada etkili oluyor.

Petrol fiyatlarının uzun süre yüksek seyretmesi, enflasyon üzerinde ek maliyet baskısı oluşturabilir. Bu nedenle Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, küresel enerji piyasasının yanı sıra Türkiye’nin akaryakıt fiyatları, cari dengesi ve enflasyon görünümü açısından da yakından izleniyor.

Piyasanın önündeki temel soru, Washington’a tanınan 4-5 günlük süre içinde taraflardan somut bir adım gelip gelmeyeceği olacak.